KÜLTÜR & SANAT, FİLM & MÜZİK > Biyografiler

Rosa Lüxemburg

(1/1)

green arrow:
Rosa Lüxemburg

___________________________________________________________

 
1871‘de Polonya’da dogdu. Lenin’le yasittir.

Almanca konusan ve Alman kültürüyle yetismis varlikli bir ailenin kiziydi. 1897‘de annesini, 1898‘de ise babasini yitirdi. Varsova’da yüksek egitim gördü.

Daha 16 yasinda bulundugu 1887‘de Devrimci Proletarya Partisi (Yeni Proletarya)‘ne katildi.

Polonya’daki tüm sosyalist gruplasmalarin kökeninde 1882‘de kurulan Proletarya adli parti vardi. Bu parti 1886‘da tasfiye edildi. Polonya’nin ilk sosyalist partisi olarak tanimlanan Devrimci Proletarya Partisi iste bu sirada dogmustu.

1889‘da Isviçre (Zürih)’ye giden R. Lüxemburg, orada felsefe ve hukuk okudu. Cenevre’de dönemin en büyük Rus Marksisti olarak görülen ve Engels’le kisisel iliskileri bulunan Plekhanov ve Emegin Kurtulusu Grubu’nun diger önderleri (Zasuliç ve Leg gibi) ile tanisti.

1892‘de sürgündeki Polonyali sosyalistler bir kongre toplayarak Polonya Sosyalist Partisi (PSP)‘ni kurdular. Bu siralarda Polonya; Rusya, Almanya (Prusya) ve Avusturya arasinda bölünmüs üç parçali bir ülkeydi (8). Baslangiçta tüm parçalar için düsünülmüs olsa da PSP, isgalci devletler arasinda çok gerçek sinirlar bulundugunu kabul ederek sonuçta yalnizca Rusya Polonyasi’ni kapsadi. Almanya ve Avusturya parçalarinda da birer Polonya partisi olustu. Böylece 1892‘de üç Polonya partisi kuruldu. Ama bu üç parti arasinda yakin bir isbirligi vardi. Söyleki Ikinci Enternasyonal’in kongrelerinde bu üç parti tek bir parti olarak temsil edildiler. Londra’da üstlenen bir özel örgütlenme bu üç partinin faaliyetini koordine etmekle yükümlüydü. Bu özel örgütlenme Yurtdisi Polonya Sosyalist Birligi adini tasiyordu.

PSP’yi olusturan gruplardan biri Rosa Lüxemburg’un iliskide oldugu Devrimci Proletarya Partisi idi. R. Lüxemburg bu grupla, dolayisiyla PSP ile iliskili olarak sürgünde sosyalist faaliyete katildi.

PSP, ilk kuruldugunda amaç olarak isçi sinifina dayali sosyalist bir devleti amaçliyordu. Disarisi tarafindan da “sosyalist“ olarak görülüyor ve II. Enternasyonal (Sosyalist Enternasyonal)’de temsil ediliyordu. Kurulus kongresinde kendisini olusturan tüm gruplarin kabul edebilecegi bir uzlasma programi benimsemisti. Ne Marksist ne de tam ulusçu idi. Ama bu program sonralari sert tartismalara yol açti. Böylece Polonyali sosyalistler arasinda bir ayrisma yasandi. Sosyalist amaci ulusal bagimsizligin yaninda ikinci planda gören PSP, bu ayrismada milliyetçi bir dogrultu benimsedi. Bagimsiz bir Polonya (bagimsiz ve birlesik bir Polonya) talep ediyor ve bu talep için sosyalistlerin destegini ariyordu. Esas olarak ulusal soruna yaklasimda patlak veren bu tartismalar sirasinda 1893‘te Devrimci Proletarya Partisi (Rosa Lüxemburg ve bir grup arkadasi) PSP’den ayrildi. Ayrilan partinin adi 1894‘te Polonya Sosyal Demokrat Partisi (PSDP), 1900‘de ise Litvanya eklenerek Polonya ve Litvanya Sosyal Demokrat Partisi olarak degistirildi. Ayni yil R. Lüxemburg’un yönettigi (editörlügünü yaptigi) Isçi Davasi adinda bir gazete çikarildi. Polonya’nin bagimsizligindan hiç söz etmeyerek vurguyu isçi sinifi hareketinin enternasyonal karekterine düsen R. Lüxemburg ve grubu, Polonya’daki sosyalist ilerlemeyi Rusya genelindekinin bir parçasi olarak koyuyordu. Eski Polonya Kralligi üçe bölündükten sonra kosullarin çok degistigini, her parçanin isgali altinda oldugu ülkeye entegre edildigini, ayri birer sosyo-ekonomik ve politik tarih yasadiklarini, politik çikarlarin ve hedeflerin farklilastigini savunuyorlardi. Buradan harketle tarihi ve bagimsiz Polonya’yi yeniden kurmanin (restore etmenin) artik savunulamayacagini öne sürüyorlardi.

Açik ki Lüxemburg’un bu görüsü daha kendisi hayatta iken 1918‘de bir Polonya devletinin kurulmasi ve II. Savas sonrasinda da eski sinirlarina kavusmasi ile olaylar tarafindan tekzip edildi

PSDP programi 1789 Fransiz burjuva devriminin talepleri (insan haklari, kanun önünde esitlik, kisi dokunulmazligi, basin, toplanma, inanç özgürlügü gibi) ile Alman SDP’nin bazi taleplerinin (düzenli ordunun ilgasi, tüm halkin ordusunun yaratilmasi, her kademede memurlarin seçimle gelmesi gibi) bir senteziydi.

R. Lüxemburg, Polonyali sosyalistlerin isgali altinda bulunduklari ülkelerin sosyalist partilerine katilmalarini, hiç degilse onlarla federal bir iliskiye girmelerini savunuyordu. Bununla tutarli olmak için de Rus sosyalistlerine birlesik bir parti olusturma çagrisi yapiyordu. Bu çagriyi yaptigi tarihlerde Rus sosyalistleri henüz birlik yapmadigi için ortada katilinacak veya birlesilecek bir parti yoktu. 1898‘de RSDIP kurulduktan sonra R. Lüxemburg tipki Bundcular gibi RSDIP’le federal bir iliskiyi savundu. Dahasi, federal birlik kosulunun yanisira birlesmenin bir diger kosulu olarak RSDIP’in kendi programindan uluslarin kendi kaderini tayin hakki ilkesini çikarmasini talep ederek birligi olanaksiz kilacak bir tavir sergiledi. Böylece zaman Rosa Lüxemburg‘un bu görüsünde pek samimi olmadigini, en azindan bu görüsü yari-gönüllü veya gönülsüz sekilde savundugunu gösterdi. Nitekim, P. Nettl’a göre de asil sorun PSP ile iç-rekabette yatiyordu. Yani R. Lüxemburg bu görüsü PSP ile rekabette destek toplamak için taktik nedenlerle savunmustu.

PSDP (Isçi Davasi Grubu), 1893‘te Zürih’te yapilacak II. Enternasyonal’in 3. Kongresinde Polonya’yi temsil hakki istiyordu. Böylece II. Enternasyonal’de Polonya’yi kimin temsil edecegi konusunda bir PSP-PSDP çekismesi yasandi. Enternasyonal‘in kongresine Polonya adina delege olarak çagrilanlardan biri R. Lüxembur’du. PSP buna itiraz ediyordu. Böylece kongre iki partinin tartismasina sahne oldu. Plekhanov da R. Lüxemburg’un delegeligine karsi çikti. Itirazlar üzerine Lüxemburg kongreyi terketti.

Isçi Davasi yayinini 1896‘ya kadar sürdürdü. 1896‘da Londra’da yapilan II. Enternasyonal’in bir sonraki kongresinde R. Lüxemburg grubunun temsil hakki kabul edildi. Böylece II. Enternasyonal’in 1896 Londra Kongresi’ne PSP’nin yanisira PSDP de katilmis oldu. Bu olay üzerinedir ki PSP ile PSDP (Isçi Davasi gazetesi) arasinda açik savas basladi. Aslinda bu noktaya kadar PSP içinde muhalif bir kanat gibi görünen Isçi Davasi diye bir gazete vardi ve temsil hakkini isteyen bu gazeteydi. PSDP’nin kurulmasi ise gerçekte bu tarihten sonradir ve sürgündeki bölünmenin bir ürünüdür.

Birinci Savas’in sonunda bir Polonya devleti kurulana kadar Polonya hareketini bölen merkezi sorun hep Polonya’nin bagimsizligi konusu oldu. 1918‘de bir Polonya devleti kurulunca ise PSP’den ayrilan sol kanat ile PSDP birleserek Polonya Komünist Partisi’ni olusturdular.

Kuruldugu tarihten 1905 Rus Devrimi’ne kadarki dönemde PSDP’nin Polonya’da bir varligi, agirligi veya örgütlenmesi yoktu. Bir Isviçre sürgün grubundan ibaretti. Faaliyeti gazete eksenliydi. Fakat çok seyrek de çiksa gazetesi etkiliydi. Bu küçük gruba deger verilmesi onun sahsinda Polonya’da bagimsiz bir Marksist hareketin yaratilmis olmasi yüzündendi.

Mayis 1898‘de (RSDIP’in kuruldugu yil) R. Lüxemburg Almanya’ya tasinip Berlin’e yerlesti ve Alman Sosyal-Demokrat Partisi’ne girdi.

Tamda Lüxemburg’un Almanya’ya yerlestigi sirada Alman partisi içerisinde Bernstein krizi basladi (898). Lüxemburg, revizyonist görüslerle ortaya çikan Bernstein’a karsi Marksizm’i savundu. 1898‘de yazdigi Reform Or Revolution? (Sosyal Reform Mu, Devrim Mi?) adli kitabi bir Bernstein elstirisiydi. Bu tarihten önce ulusal sorun üzerine bazi makale ve brosürler (1895-97) ile bir doktora tezi olan Polonya’nin Sinai Gelismesi’ni yazmisti (1897). 1903-4‘ten baslayarak 1918‘e kadar Lenin’le polemikler yürüttü. Bu polemikleri sonralari Rus Devrimi adi altinda derlendiler.

R. Lüxemburg, 1904‘te Almanya’da bir ay hapis yatti. 16 yillik bir aradan sonra 1905 Aralik’inda ilk kez Rus Polonyasi’na (Varsova) döndü. 1906‘da Polonya’da yakalandi ve dört ay tutuklu kaldi. Serbest birakildiktan sonra Finlandiya’ya gitti ve üç ay orada kaldi. Bu süre zarfinda Lenin’le sik sik görüstü.

1906‘da The Mass Strike adli kitabi çikti. Lindsey German, T. Clff’in Rosa Lüxemburg adli kitabina yazdigi önsözde R. Lüxemburg’un “en büyük katkisi“nin 1905 Rus Devrimi üzerine yazdigi bu kitabinda toplumun devrimci dönüsümünde yiginsal genel grevin merkezi rolüne dikkat çekmesi oldugunu söylüyor ve 1905-06 yillarinda genel grevin henüz yeni bir olgu oldugunu hatirlatiyor (Rusya ve Polonya’da legal sendikalar ilk kez 1905/6 sonrasinda kurulabildiler).

R. Lüxemburg, 1907‘de Rus Devrimi’ni örnek göstererek siddeti tesvik ettigi gerekçesiyle Almanya’da iki ay hapis yatti. Alman SPD’sine genel grevi bir parti taktigi olarak benimsetmeye çalistiysa da (1906‘da The Mass Strike’i bu amaçla yazdigi söylenir), bu parti, parti taktigi olarak genel oya, yani parlamenter faaliyete/eyleme agirlik ve vurgu düsmeye devam etti.

Lüxemburg, 1907‘de Rusya ve Polonya adina II. Enternasyonal’in Stuttgard Kongresi’ne katildi. Ulusal Sorun ve Özerklik yazisini 1908‘de kaleme aldi. 1910‘da Kautsky ile tartismaya girdi. Ayni yil Berlin’de Troçki tarafindan ziyaret edildi.

1911‘de Polonya partisi bölündü.

Lüxemburg, 1913‘te Sermaye Birikimi adli çalismasini yayinladi. R. Lüxemburg’u hayli abartili bir sekilde “Marx’tan sonraki en büyük beyin“ olarak tanimlayan T. Cliff‘e göre onun bu kitabi “Marxizme paha biçilmez bir katkidir“.

Lüxemburg, 1914 Subat’inda savas karsiti tutumu nedeniyle yargilandiysa da serbest birakildi. 1915‘te Junius Brosürü olarak da bilinen Sosyal-Demokrasi’nin Krizi adli kitabi yayinlandi. 1915 Subat’indan 1918 Kasim’ina kadar (1916‘daki kisa bir kesinti hariç) tutuklu kaldi.

1918‘de Polonya PSP’nin öncülügünde bagimsizligini ilan etmisti.

Içerden çiktiktan sonra R. Lüxemburg 1918‘de Spartaküsbund (Spartakistler) grubunun kurulusuna katildi. Tekrar Berlin’e gitti. 1 Ocak 1919‘da AKP’nin kurulus kongresinde yeraldi ve bir konusma yapti. 15 Ocak 1919‘da bir askerin tabanca kabzasiyla öldürülüp cesedi bir kanala atildi. Onun katillerinin izini sürmekte olan yoldasi ve sevgilisi Leo Jogices’in kendisi de Mart 1919'da öldürüldü.

Lenin’in Rosa Lüxemburg’a yönelik elestirileri onun Bir Adim Ileri Iki Adim Geri, Sliapnikov’a Mektup (1914), Zimmerwald Konferansi Üzerine Rapor (1915), Marksizmin Bir Karikatürü ve Emperyalist Ekonomizm, Junius Brosürü Üzerine ve ulusal sorun üzerine yazilarinda görülebilir.

Navigasyon

[0] Mesajlar

Tam sürüme git